Actueel
Terug naar
Homepage


Naar Weblog
De reis van de slang

Het boek Slangenkoers (Court Serpent) van de Franse schrijver Bernard du Boucheron gaat over een fictieve reis van een veertiende eeuwse priester naar de  nederzetting van IJslandse kolonisten op de kust van Groenland. Op het moment dat de novelle begint is er al 50 jaar geen contact meer met de kolonie geweest. In deze door honger, koude en ziekte geplaagde gemeenschap probeert de priester het christelijke leven te herstellen.  
Het knappe van het boek is dat het angsten in mij naar boven roept, waarvan ik niet wist dat ik ze zo hevig had
Maar bij herlezing valt ook op hoe geconstrueerd de novelle is. De priester is een hypocriet. Het volk lui, dom en wreed. Alle bewoners handelen uiteindelijk alleen uit eigenbelang. Het zijn allemaal de cliché’s uit de Franse Verlichtingstraditie. Slangenkoers is een reis naar een gesloten universum, naar een sociaal-Darwinistische hel op aarde.
(mei 2007)


Theologie van de ramp

Het denken in rampen is op dit moment in meerdere wetenschappelijke theorieën populair. Het bekendste voorbeeld is de theorie dat de dinosaurussen 65 miljoen jaar geleden uitstierven omdat er een meteoriet insloeg bij de kust van Mexico. Een jarenlange duisternis zou de weg vrij hebben gemaakt voor kleine zoogdierensoorten, waaruit uiteindelijk de mens zich ontwikkelde. Deze theorie roept natuurlijk ook angst op: maar hoe zit het dan met ons, als er 65 miljoen jaar geleden zo’n vernietigende ramp was, hangt die ons dan niet boven het hoofd? Zal de mensheid op korte of wat langere termijn dan niet weer vanuit de ruimte vernietigd worden? Juist het feit dat op dit moment in zoveel wetenschappelijke theorieën een ramp als oorzaak en oplossing verschijnt, wekt mijn argwaan. In hoeverre is dit nog wel wetenschap? Eigenlijk lijkt het wel een soort theologie. Een theologie van de ramp. (november 2006)


Het ritueel op het stadhuis

Het sluiten van een huwelijk op het stadhuis is geen gewone ambtelijke handeling is. Het is veel meer een hybride aangelegenheid, een mengsel van een ambtelijke handeling en een sacraal aandoend ritueel. Daar vinden rituelen plaats die rechtstreeks van de kerk zijn afgekeken: het plechtige ja-woord, de beloftes en het uitwisselen van ringen. Het ritueel wordt geleid door een ambtenaar van de burgerlijke stand die een toga draagt, alsof hij of zij een predikant is. Maar krachtens welke autoriteit kan de ambtenaar van de burgerlijke stand over liefde en trouw spreken? Hij is geen predikant die zich op God of de bijbel beroepen kan. De enige mogelijkheid die de ambtenaar van de burgerlijke stand heeft is dat hij of zij het ritueel leidt en vorm geeft vanuit zijn of haar persoonlijke overtuiging. Op het moment dat hij naar zijn persoonlijke overtuiging een huwelijk niet kan sluiten komt de ambtenaar van de burgerlijke stand in een klem te zitten. (maart 2007)


Naar een Israëltheologie onder eigen verantwoordelijkheid

Lezend in het boek waarmee de moderne Israël-theologie zo’n beetje begonnen is, Miskottes ‘Het Wezen der Joodsche Religie’, deed ik een ontdekking: dit boek heeft een andere en bredere invalshoek dan veel Israël-theologie van latere tijd. Miskotte ziet in het jodendom van zijn tijd een beweging met missionair bewustzijn, die hem uitdaagt. In dit artikel probeer ik het boek van Miskotte te plaatsen als reactie op de joodse emancipatie-beweging uit de 19e en 20e eeuw. Ook probeer ik te analyseren waarom het tot die andere invalshoeken van latere Israël-theologie gekomen is, invalshoeken vanuit een reflectie op het zionisme en op de Shoah. In de tweede helft van dit artikel evalueer ik de verschillende invalshoeken. Voor een deel wil ik terug naar die brede invalshoek van Miskotte. Maar zeker de Shoah heeft het onmogelijk gemaakt om niet ook uitdrukkelijk de christelijke schuld mee te bedenken in de theologie. Maar dat vraagt wel een goede en volwassen omgang met de christelijke schuld en geen verkramping. (oktober 2006)


Het burqa-verbod

Wij leven in een cultuur die alles wil zien. Alles moet kenbaar zijn en doorzichtig. Waarheid is bij ons een naakte waarheid. Geheimen worden ont-sluierd. Een vrouw in een burqa stelt daaraan een grens. Mensen vinden dat onaangenaam, ze worden er zelfs agressief van. Misschien komt dat ook wel omdat er voor hen niet meer is dan de zichtbare wereld. (december 2006)


Een Nationaal Historisch Museum

Een Nationaal Historisch Museum moet niet een soort openluchtmuseum worden: hoe was het vroeger. Het moet ook niet alleen de geschiedenis van ‘het gewone volk’ vertellen: hoe slecht we het vroeger hadden en hoe goed nu. Het moet laten zien - in wisselende opstellingen - hoe mensen kiezen, waar ze door gedreven worden en hoe dat uitpakt, voor zover we daar kijk op hebben. (oktober 2006)


Inleiding op het evangelie van Thomas

De tekst van het evangelie van Thomas is bekend geworden door de vondst van verscheidene papyriboeken in het Egyptische plaatsje Nag Hammadi. Daar zijn in 1945 een groot aantal papyriboeken opgedoken. Eén van de boeken  bevatte een vrijwel complete tekst van het Evangelie van Thomas in een Koptische vertaling. Sindsdien kennen wij de inhoud van het evangelie, wat nog niet wil zeggen dat de inhoud daarmee ook glashelder is, want net als met de bijbelse, canonieke evangeliën zijn de teksten niet altijd helder en kan je er verschillende kanten mee uit. Desondanks werpt het evangelie een nieuw licht op het vroege christendom. (2006-2007)

Wie is er bang voor submission?

Over de film Submission van Ayaan Hirsi Ali.
Geloven is je overgeven aan God, zoals je je overgeeft aan een geliefde. De Islam heeft dat goed begrepen door zichzelf de godsdient van de overgave of onderwerping aan God te noemen. Maar ook in de liefde geef je je niet zomaar aan iedereen over.  (september 2004)


De terugkeer van de godsdienst in de politiek

In de politiek is de godsdienst op twee manieren teruggekeerd. In de eerste plaats in een utopische variant die zich richt op de onmiddellijke realisering van alles wat onze samenleving belooft. Het onthult dat wij niet de statische, liberale samenleving zijn waarin ieder zijn tuintje wiedt. Veel meer worden we voortgedreven door dromen over tegenstrijdige zaken als gemeenschapszin, persoonlijk succes, seksuele vervulling en eeuwige jeugd. Beloftevoller is de verbinding van godsdienst met de vragen naar identiteit, die opnieuw op de politieke en culturele agenda staan. Hierin kunnen kerken een duidelijke rol spelen. Haar instrument daarbij is niet alleen het profetische, maar veeleer de riten en geboden die een mens raken en vormen in het diepst van zijn persoonlijkheid. (januari 2003)


Het messiaanse levensgevoel van Pim Fortuyn

Interessanter dan de inhoud van de plannen van Pim Fortuyn is het tijdsperspectief waarmee hij werkt. Hij wil de problemen van Nederland in  korte tijd oplossen. Daarmee schaart hij zich in de traditie van messiaanse godsdienstige en politieke groeperingen. Ik zie Pim Fortuyn als het opmerkelijkste messiaanse fenomeen in Nederland sinds “ús ferlosser” Domela Nieuwenhuis. (maart 2002)


Na de preekwedstrijd

Het lezen van veel preken een teleurstellende ervaring. Sterker nog, het is een ervaring die agressie oproept. En dat herken ik, want dat sluit precies aan bij mijn ervaring als luisteraar in een kerk. De preek is het hart van de protestantse eredienst. De preekwedstrijden van Trouw beoogden dat hart te versterken en te doen stralen. Ironisch genoeg toont deze wedstrijd vooral hoe onmogelijk de preek is. Verbeteren van inhoud en presentatie haalt het lek niet boven water. De preekwedstrijd maakt duidelijk dat we een andere richting in moeten. Wil ik de preek afschaffen? In ieder geval wil ik de preek weg hebben als centrum van de eredienst. (februari en maart 2006)


Wat kunnen we leren van de Evangelische beweging?

Een inleiding uit november 1997 over het concept van gemeentegroei, de spiritualiteit en het democratisch ethos van de Evangelische beweging.


Het pastoraat van de kenniseconomie

In het pastoraat moet er een accentverschuiving komen van het verzorgende pastoraat naar een (groeps)pastoraat waarin eigen verantwoordelijkheid en samen leren centraal staan. (2005-2006)


Zegt theologie nog iets nieuws?

In nieuwe theologie is er speciale aandacht voor de meer religieuze onderwerpen: zegenen, pelgrimage, geboden, vasten, heiligen en heiligheid. Het betreft hier onderwerpen waar vanuit de verlichtingstraditie enige schaamte voor bestond. Terwijl juist hun niet-geheel rationele, niet in één greep te krijgen karakter interessant is.

Een vernieuwing van de theologie kan niet om de kernpunten van de christelijke theologie heen. We kunnen als kerk niet uit blijven waaieren, er zijn opnieuw notae ecclesiae, merkpalen van onze kerk nodig. Niet als een muur om een fort of als een dijk rond de polder, maar als terpen in een waddenlandschap: daar zijn de hoogtepunten, in een verder vrijwel onbegrensd landschap, waarvan je niet weet of het land of water is. Een openheid naar buiten die een grotere gerichtheid op de kernen van christelijk geloven noodzakelijk maakt. Waarbij ik die juist niet zie als een afgrenzing, maar in een zelfde veelvormigheid als de Islam haar kernpunten, “de vijf zuilen” vast stelt, in een combinatie van zulke uiteenlopende activiteiten als vasten, pelgrimage, belijdenis, gebed en diakonaat. (2001)